Ikuku dị ọcha dị mkpa maka ibi ndụ dị mma, mana dịka Òtù Ahụike Ụwa (WHO) si kwuo, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 99% nke ndị bi n'ụwa niile na-eku ikuku gafere oke ntụzịaka ha na-achịkwa maka mmetọ ikuku. "Ịdị mma ikuku bụ ihe a na-eji atụ ọnụọgụ ihe dị n'ikuku, nke gụnyere ihe ndị na-emebi ikuku na ihe ndị na-emerụ emerụ," ka Kristina Pistone, ọkà mmụta sayensị nyocha na NASA Ames Research Center kwuru. Nnyocha Pistone na-ekpuchi ma ebe ikuku na ihu igwe, na-elekwasị anya na mmetụta nke ihe ndị dị n'ikuku na ihu igwe na igwe ojii. "Ọ dị mkpa ịghọta ịdị mma ikuku n'ihi na ọ na-emetụta ahụike gị na otu ị ga-esi bie ndụ gị ma na-eme ihe niile n'ụbọchị gị," ka Pistone kwuru. Anyị na Pistone nọdụrụ ala ịmụtakwu gbasara ịdị mma ikuku na otu o si nwee mmetụta a na-ahụ anya na ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi.
Gịnị na-eme ka ikuku dị mma?
E nwere isi ihe isii na-emerụ ikuku nke Ụlọ Ọrụ Nchedo Gburugburu Ebe Obibi (EPA) na-achịkwa na United States: ihe ndị na-emebi ikuku (PM), nitrogen oxides, ozone, sulfur oxides, carbon monoxide, na lead. Ihe ndị a na-emerụ emerụ sitere na ihe ndị sitere n'okike, dị ka ihe ndị na-emerụ emerụ nke na-ebilite n'ikuku site na ọkụ na uzuzu ọzara, ma ọ bụ site na ọrụ mmadụ, dị ka ozone nke sitere na ìhè anyanwụ na-emeghachi omume na mwepụta ụgbọala.
Gịnị bụ mkpa nke ịdị mma ikuku?
Ịdị mma nke ikuku na-emetụta ahụike na ndụ. "Dịka anyị kwesịrị iri mmiri, anyị kwesịrị iku ume," Pistone kwuru. "Anyị abịala na-atụ anya mmiri dị ọcha n'ihi na anyị ghọtara na ọ dị anyị mkpa iji dị ndụ ma dị mma, anyị kwesịkwara ịtụ anya otu ihe ahụ site na ikuku anyị."
A na-ejikọkarị ịdị mma ikuku na-adịghị mma na mmetụta obi na iku ume n'ime mmadụ. Dịka ọmụmaatụ, ikpughe nitrogen dioxide (NO2) obere oge nwere ike ibute mgbaàmà iku ume dị ka ụkwara na ịgbọ agbọ, ikpughe ogologo oge na-eme ka ohere nke ibute ọrịa iku ume dị ka ụkwara ume ọkụ ma ọ bụ ọrịa iku ume dịkwuo elu. Ikpughe na ozone nwere ike ime ka akpa ume ka njọ ma mebie akụkụ ikuku. Ikpughe na PM2.5 (ihe dị ka micromita 2.5 ma ọ bụ obere) na-akpata mgbakasị akpa ume ma ejikọta ya na ọrịa obi na akpa ume.
Tinyere mmetụta ya na ahụike mmadụ, enweghị ikuku nwere ike imebi gburugburu ebe obibi, na-emetọ mmiri site na acidification na eutrophication. Usoro ndị a na-egbu osisi, na-ebelata ihe oriri ala, ma na-emerụ anụmanụ ahụ.
Ịtụ Ogo Ikuku: Ndepụta Ogo Ikuku (AQI)
Ọdịdị ikuku yiri ihu igwe; ọ nwere ike ịgbanwe ngwa ngwa, ọbụlagodi n'ime awa ole na ole. Iji tụọ ma kọọ maka ịdị mma ikuku, EPA na-eji United States Air Quality Index (AQI). A na-agbakọ AQI site n'ịtụ ihe ruru unyi isii nke ọ bụla n'ime ihe ndị na-emebi ikuku n'ọtụtụ site na "Dị Mma" ruo "Hazardous," iji mepụta ọnụọgụgụ ọnụọgụ AQI 0-500 jikọtara ọnụ.
"Ọtụtụ mgbe anyị na-ekwu maka ịdị mma ikuku, anyị na-ekwu na e nwere ihe ndị dị n'ikuku anyị maara na ọ dịghị mma ka ụmụ mmadụ na-eku ume oge niile," Pistone kwuru. "Ya mere, iji nwee ezigbo ikuku, ịkwesịrị ịnọ n'okpuru oke mmetọ ụfọdụ." Obodo gburugburu ụwa na-eji oke dị iche iche maka ịdị mma ikuku "dị mma", nke na-adaberekarị na ihe ndị na-emerụ ahụ nke sistemụ ha na-atụ. Na sistemụ EPA, a na-ewere uru AQI nke 50 ma ọ bụ ala dị ka ihe dị mma, ebe a na-ewere 51-100 dị ka nke dị mma. A na-ewere uru AQI dị n'etiti 100 na 150 dị ka ihe na-adịghị mma maka ndị nwere mmetụta, uru dị elu adịghịkwa mma nye onye ọ bụla; a na-enye ịdọ aka ná ntị ahụike mgbe AQI ruru 200. A na-ewere uru ọ bụla karịrị 300 dị ka ihe dị ize ndụ, a na-ejikọkarịkwa ya na mmetọ sitere na ọkụ ọhịa.
Ngwaahịa Nyocha na Data nke NASA maka Ịdị Mma Ikuku
Ihe mmetụta ikuku dị mma bụ ihe bara uru maka ijide data ịdị mma ikuku n'ọkwa mpaghara.
Na 2022, Trace Gas GROup (TGGR) na NASA Ames Research Center wepụtara teknụzụ Indepensive Network Sensor Technology for Exploring Pollution, ma ọ bụ INSTEP: netwọk ọhụrụ nke sensọ ikuku dị ọnụ ala nke na-atụle ọtụtụ ihe ndị na-emerụ ahụ. Sensọ ndị a na-ejide data ịdị mma ikuku n'ebe ụfọdụ na California, Colorado, na Mongolia, ma gosipụta na ọ bara uru maka inyocha ịdị mma ikuku n'oge oge ọkụ California.
Nnyocha nke afọ 2024 gbasara Ịdị Mma Ikuku Eshia site n'Ikuku na Satellite (ASIA-AQ) tinyere data sensọ sitere na ụgbọelu, satịlaịtị, na ikpo okwu ndị dị n'ala iji nyochaa ịdị mma ikuku n'ọtụtụ mba dị na Eshia. A na-eji data e nwetara site na ọtụtụ ngwa ọrụ na ụgbọelu ndị a, dị ka Sistemụ Nhagharị Ihu Igwe (MMS) sitere na Ngalaba Sayensị nke NASA Ames Atmospheric, eme ihe iji mee ka ụdị mma ikuku dị mma iji buru amụma ma nyochaa ọnọdụ ịdị mma ikuku.
N'akụkụ ụlọ ọrụ niile, NASA nwere ọtụtụ satịlaịtị ndị na-ekiri ụwa na teknụzụ ndị ọzọ iji jide ma kọọ data ịdị mma ikuku. Na 2023, NASA malitere ọrụ Tropospheric Emissions: Monitoring of Pollution (TEMPO), nke na-atụle ịdị mma ikuku na mmetọ n'elu North America. Ngwa NASA nke Land, Atmosphere Near real-time Capability for Earth Observations (LANCE) na-enye ndị na-eme amụma ịdị mma ikuku nha nke e si n'ọtụtụ ngwa NASA chịkọta, n'ime awa atọ nke nlele ya.
Iji nwee gburugburu ebe ikuku dị mma, anyị nwere ike inyocha data ịdị mma ikuku n'oge. Ihe ndị a bụ ihe mmetụta nwere ike ịtụ paramita ịdị mma ikuku dị iche iche.
Oge ozi: Disemba-04-2024